Klemens Nedir? Klemens Çeşitleri ve Kablo Bağlantısı
Klemens, kablo uçlarının vida ya da yay baskısıyla bağlandığı yalıtkan gövdeli bağlantı elemanıdır. Pano, cihaz ve elektronik kart üzerinde kabloları birbirine ya da devreye bağlamak için kullanılır. Klemens çeşitleri bağlantı yöntemine (vidalı, yaylı) ve montaj yerine (DIN ray, baskılı devre kartı) göre ayrılır; seçimde kesit aralığı ve akım değeri belirleyicidir.
Klemens çeşitleri nelerdir?
Aşağıdaki tablo sahada en sık karşılaşılan klemens tiplerini ve kablo ucunun nasıl hazırlanması gerektiğini özetler.
| Klemens tipi | Bağlantı | Tipik yer | Kablo ucu |
|---|---|---|---|
| Vidalı ray klemensi | Vida ile sıkıştırma | Elektrik ve otomasyon panosu, DIN ray | Çok telli kabloda yüksük |
| Yaylı (push-in, kafes yaylı) klemens | Yay baskısı, aletsiz takma | Pano, titreşimli ortam | Yüksük ya da tek telli iletken |
| PCB (kart tipi) klemens | Vida ya da yay, karta lehimli | Elektronik kart, sürücü, adaptör | Yüksük ya da kalaysız çıplak uç |
| Soketli (fişli) klemens | Erkek-dişi gövde, sökülüp takılır | Servis gerektiren kart bağlantısı | Yüksük, gövdeye göre |
| Topraklama klemensi | Ray ile elektriksel temas | Pano koruma iletkeni | Yeşil-sarı kablo, yüksük |
| Sigortalı klemens | Gövde içinde sigorta | Devre koruması gereken besleme hattı | Yüksük |
| Saplamalı (bara) klemens | Somunla sıkılan saplama | Yüksek akımlı güç bağlantısı | Yuvarlak terminal (kablo pabucu) |
Vidalı mı yaylı klemens mi?
Vidalı klemens yaygın ve ekonomiktir, ancak doğru torkla sıkılmazsa zamanla gevşer. Yaylı klemens bağlantıyı sürekli baskı altında tutar, titreşimli ortamda gevşemez ve montajı hızlıdır. Seri üretilen demetlerin pano ya da cihaz tarafında yaylı klemens montaj süresini belirgin biçimde kısaltır.
Klemense kablo nasıl bağlanır?
Çok telli kablo klemense çıplak olarak bağlanmamalıdır: vida altında teller dağılır, bir kısmı dışarıda kalır ve temas zamanla zayıflar. Uca kesite uygun yüksük krimplenir; saplamalı klemenste yuvarlak terminal kullanılır. Kalay ile sertleştirilmiş uç vida altında zamanla akarak gevşediği için önerilmez. HD Kablo olarak klemense gidecek kablo uçlarını demet üretiminde yüksüklü ya da pabuçlu hazırlıyoruz; pano montajında yalnız takma işi kalır.
Klemens kesiti nasıl seçilir?
Her klemensin üzerinde bağlanabilecek iletken kesit aralığı ve anma akımı yazılıdır. Kablo kesiti bu aralığın içinde olmalı, devre akımı anma akımının altında kalmalıdır. Yüksük kullanıldığında yüksüğün dış ölçüsü klemens girişine sığmalıdır; kalın kesitte izoleli yüksüğün yaka çapı bu yüzden ayrıca kontrol edilir.
Klemens markaları nelerdir?
Türkiye'de pano ve cihaz tarafında en sık kullanılan klemens markaları Phoenix Contact, WAGO, Weidmüller ve ABB ile yerli üretici Klemsan'dır; elektronik kart tarafında bunlara Degson ve Dinkle eklenir. Markalar seri yapısı, bağlantı teknolojisi ve onay kapsamıyla ayrışır.
| Marka | Menşe | Bilinen seriler | Öne çıktığı alan |
|---|---|---|---|
| Phoenix Contact | Almanya | CLIPLINE complete (UT vidalı, PT push-in, ST yaylı), MKDS, COMBICON | Ray ve PCB klemensinde geniş seri, otomasyon panosu |
| WAGO | Almanya | TOPJOB S, 221 ve 2273 ek klemensleri | Yaylı (kafes yaylı, push-in) bağlantı, aletsiz montaj |
| Weidmüller | Almanya | Klippon Connect (W vidalı, A push-in, Z yaylı), OMNIMATE | Ray klemensi, PCB ve soketli klemens |
| ABB | İsviçre | SNK serisi (Entrelec kökenli) | Enerji dağıtım ve endüstriyel pano |
| Klemsan | Türkiye | AVK vidalı ray klemensleri | Yerli tedarik, ray klemensi ve etiketleme |
| Degson | Çin | PCB ve soketli PCB klemensleri | Elektronik kart, ekonomik seri üretim |
| Dinkle | Tayvan | Ray ve PCB klemensleri | Genel amaçlı pano ve kart bağlantısı |
Klemens markası seçerken neye bakılır?
Marka seçimini dört ölçüt belirler: klemensin kesit aralığı ve anma akımı, uygunluk belgesi (ray klemensleri için IEC 60947-7-1, koruma iletkeni klemensi için IEC 60947-7-2, Kuzey Amerika için UL 1059), bağlantı tipi (vidalı ya da yaylı) ve seri üretim boyunca aynı serinin bulunabilmesi. TS 35 DIN ray EN 60715 ile standart olduğu için farklı marka klemensler aynı raya takılır, ancak köprü, son kapak ve etiket gibi aksesuarlar markaya özeldir; bu yüzden bir klemens sırası tek markayla kurulur.
HD Kablo olarak demet uçlarını gideceği marka ve seri klemense göre hazırlıyoruz: yüksük boyu ve kesiti klemensin katalog değerlerine göre seçilir, teknik resimde marka ve seri yazılıysa uç işlemi buna göre planlanır.
WAGO klemens nedir?
WAGO klemens, Alman WAGO firmasının yaylı bağlantı teknolojisiyle üretilen klemenslerinin genel adıdır; sahada en çok 221 serisi kollu ek klemensi ve 2273 serisi itmeli (push-in) ek klemensi bu adla anılır. Kablo vida sıkmadan, kol kaldırılarak ya da doğrudan itilerek bağlanır ve yay baskısı bağlantıyı sürekli sıkı tutar.
Kollu ek klemens hem tek telli hem çok telli iletkeni kabul eder; itmeli ek klemens ise esas olarak tek telli iletken içindir. Çok telli kablo itmeli girişe ancak yüksükle güvenle girer. Seçimde her serinin katalogda yazan kesit aralığı ve anma akımı esas alınır.
Klemens kutusu nedir?
Klemens kutusu, kablo bağlantılarının klemensler üzerinde yapıldığı ve dış etkilere karşı kapalı tutulduğu yalıtkan ya da metal gövdeli kutudur. Motor bağlantısında, saha cihazlarında ve dağıtım noktalarında kullanılır; dış ortamda IP sınıfı ve kablo girişindeki rakor contası kutunun koruma düzeyini belirler.